📞 88558 10010 Silver Leaf Clinic 📞 84118 08284 Dr. Gore / WhatsApp
Silver Leaf Clinic · Hadapsar, Pune · Knowledge Hub
Home Knowledge Hub Don't Give Up the Gate
Patient Guide · Knowledge Hub

Don't Give Up the Gate

On sphincter preservation, dignity, and the quiet victories of modern rectal cancer surgery

For most people facing rectal cancer, the deepest fear is not the cancer — it is the bag. This is the story of the small ring of muscle that guards our dignity, and of how, today, it can so often be saved.

Rectal Cancer Surgery - Dr. Vinod T. Gore
Reading Time
14 minutes
Published
June 2025
Written For
Patients & Families
From
30+ Years Experience
VG
Dr. Vinod T. Gore
Senior Surgical Oncologist · Silver Leaf Clinic, Hadapsar, Pune
There is a small ring of muscle, no wider than a wedding band, that most of us will live our whole lives without once thinking of. It asks for nothing. And yet it guards something we call, without quite knowing why, our dignity.

The valve we never thank

Consider, for a moment, the quiet machinery of an ordinary morning. You wake, you rise, you go about the small business of being human — and somewhere in all of it, without a single conscious thought, your body holds and waits and chooses its own moment. We never pause to admire this. We notice the heart for its drama, the eyes for their beauty, the hands for their work. But the little muscle at the very end of the bowel — the one that lets us decide *when* — we never thank at all.

It is called the anal sphincter, and it is the body's most modest sentinel. A ring of muscle around the anal canal, the final gate of the bowel, it is what allows a person to hold and to release at will. This ability has a plain clinical name — continence — but it carries a meaning far larger than medicine. It is the difference between choosing and being chosen for. And like so many quiet blessings, we only truly see it when it stands in danger.

For most people who hear the words "rectal cancer," the first terror is not of the disease at all. It is of the bag — the permanent stoma, the pouch upon the belly, the fear of never again being wholly in command of one's own body. I have sat across from strong men and unshakeable women who received the diagnosis with composure, and then, in a smaller voice, asked the only question that truly frightened them: *Doctor, will I have to wear a bag forever?*

This is the story I want to tell you. It is a hopeful one. For modern surgery has quietly rewritten the ending — and today, in the great majority of patients, that small ring of muscle can be saved.

Two muscles, working in the dark

The sentinel is not one muscle but two, labouring together like an old married couple — one steady and silent, the other alert and willing. The internal sphincter is involuntary; it stays closed on its own, without instruction, keeping the canal sealed through all our waking and our sleeping. The external sphincter is the one you command — the muscle you squeeze, consciously, when the urge arrives at an inconvenient hour and you must hold on until you reach a door that closes. Around them both, the puborectalis muscle of the pelvic floor lends its quiet strength.

Watch how gracefully they work. When stool arrives in the rectum, the wall stretches and sends up its message — it is time. The internal muscle relaxes a little, to sample what has come; the external muscle and the pelvic floor hold firm, buying you the minutes you need. And when at last you are ready, in privacy, you let go — and the body completes what it began. This is a reflex of astonishing delicacy, and it rests upon two things that must both survive: healthy muscle, and healthy nerves.

Why I tell every patient this
A sphincter that is present but robbed of its nerves is like a lamp without oil — whole in form, dark in function. This is why sphincter preservation is never merely about keeping the muscle. It is equally about protecting the fine pelvic nerves that govern the sphincter, the bladder, and sexual life. Precise, nerve-sparing dissection is the whole art.
1
The Threat
What puts the sphincter at risk

Two enemies, and only two, threaten this quiet guardian during cancer surgery — and to understand them is to understand how we defend it.

The first is the reach of the tumour itself. To cure rectal cancer, the surgeon must remove it with a clear margin of healthy tissue all around and, crucially, below it. If the tumour has grown down to the sphincter, or into its muscle, there may simply be no safe ground left beneath it. To keep the sphincter then would be to leave cancer behind — and that we cannot do. Cure must always come first. This is the one law that never bends.

The second enemy is subtler — injury to the nerves. The fine autonomic nerves run alongside the rectum like threads of silk, governing the sphincter, the bladder, and sexual function. A careless hand can tear them, leaving the muscle whole but powerless. This is why the operation we call Total Mesorectal Excision must be performed with the patience of a jeweller, sparing every nerve it can.

Two other things weigh in the balance. How low the tumour sits — for the closer it lies to the anal verge, the harder preservation becomes. And the strength the sphincter already has — for if age or old injury have left it weak, saving it may give a person little worth keeping. Honesty about all four is the beginning of wisdom.

2
The Decision
When we preserve, and when we must let go

Every decision in this surgery is a weighing — never one factor alone, but all of them held together in the palm of judgement. The scale tips toward preserving the sphincter when there is enough distance from the anal verge to win a safe margin; when the tumour has not invaded the sphincter muscle; when a clear margin can be found below and around it; when the tumour has shrunk kindly after chemoradiotherapy; when the sphincter's resting tone and squeeze are still good; and when the patient is fit, willing, and ready for the road of recovery.

It tips the other way — toward removing it, and accepting a permanent stoma — only when the tumour sits at or below the sphincter with no margin to be had; when it invades the muscle directly; when no clear margin is possible without leaving cancer; when the tumour has not yielded to treatment; or when the sphincter is already too weak to serve.

Cure is never traded for the sphincter. But with modern treatment, a safe margin can often be created where once there seemed to be none — and so far fewer people need a permanent bag than in the years gone by.
3
The Assessment
How we learn whether it can be saved

No single test pronounces the verdict. We gather the evidence as a careful judge gathers testimony — and only then decide.

There is the examining finger — the digital rectal examination, that humble, irreplaceable act in which the surgeon learns how low the tumour lies, whether it is mobile or fixed, how near it comes to the sphincter, and how strong the muscle's grip remains. No machine has yet replaced this hand. There is the question of baseline control — for we ask, plainly, how well you already hold stool and wind, and where needed we measure the sphincter's pressures objectively. There is the high-resolution pelvic MRI, the great map of the campaign, showing the tumour's exact height, its distance from the sphincter, its threat to the margins, the state of the nodes — and repeated after treatment to see how the ground has changed. There is the colonoscopy that confirms the diagnosis and guards against other tumours hidden higher up. And there is the tumour board, where surgeon and oncologists and radiologist sit together and agree the plan — including whether treatment should come first, to make the saving possible.

4
The Craft
The ways we save the sphincter

Sphincter preservation is not a single operation but a strategy — most often a patient sequence of shrinking the enemy first, then removing it with a precise and gentle hand.

First, to shrink. For low or locally advanced tumours, radiotherapy — usually joined with chemotherapy — is given before surgery. It shrinks the tumour and can draw it back from the sphincter, conjuring a safe margin where none had seemed to exist, turning an impossible case into a hopeful one. In selected patients, all the treatment is given first, for even kinder downstaging.

Then, to remove — the heart of it all. Total Mesorectal Excision removes the rectum within its fatty envelope along precise, God-given planes, sparing the pelvic nerves. Done well — and often done robotically, for the deep pelvis rewards precision — it gives at once the best cure and the best function.

From here the road forks gently. In a Low Anterior Resection, the rectum bearing the tumour is removed and the colon rejoined to what remains of the rectum or anal canal — keeping the sphincter and the natural path — used when enough healthy canal survives below the tumour. In an Intersphincteric Resection, for tumours sitting very low, the surgeon removes the internal sphincter alone, with the tumour, while sparing the external sphincter, then joins the colon to the anal canal itself — saving natural control in cases that once knew no answer but the permanent bag. It demands a meticulous hand and a careful choice of patient.

The temporary stoma — a bridge, not a destination
After a low join, we usually fashion a temporary loop ileostomy — a small diversion that lets the new join heal in peace, far from the traffic of the bowel, greatly lowering the danger of a leak. It is planned from the very start for reversal, usually after eight to twelve weeks (later, if chemotherapy is needed). I say this slowly to every patient, because it is so often misheard: the stoma is temporary. The sphincter is saved.
5
The Recovery
Teaching the muscle to live again

To save the sphincter is only to open the door. To help it work well again is the patient labour of the months that follow — and here, more than anywhere, the patient and the surgeon walk together.

There are the pelvic floor exercises — simple, daily, quietly powerful — which strengthen the sphincter and the muscles around it, and which, guided by a physiotherapist, are among the most effective things a person can do for their own recovery. There is the matter of LARS — Low Anterior Resection Syndrome — the frequency, urgency and clustering of motions that often follow a low join, and which, I promise my patients, usually softens and settles over one to two years as the bowel learns its new shape. Diet and routine, a food-and-symptom diary in the early months, medication where needed, bowel retraining — each plays its part.

When a covering ileostomy was made, it is reversed in good time, once the join has healed and any chemotherapy is done, confirmed first by scan or scope. And for the few whose control stays troublesome, there remain further kindnesses — transanal irrigation, biofeedback, nerve stimulation. You are reviewed, you are heard, and you are never left to manage alone.

A few words to carry home

If you have been told you may need a permanent stoma for rectal cancer, hear this gently: a specialist opinion is worth seeking, for modern techniques save the sphincter far more often than they once did. The cancer must be cured — that law does not bend — but within it there is now great room for mercy, and that mercy is real.

The little ring of muscle we never thank asks for nothing still. But when it stands in danger, it deserves every art we possess. To save it is to return to a person not just their health, but their quiet command over their own body — the freedom to choose their own moment, as they always have, as they always should. That, in the end, is what this surgery is for.

Ask whether your sphincter can be saved

If you have been told a permanent stoma may be necessary, a specialist second opinion is worthwhile. Dr. Gore will give you an honest assessment after examination and MRI. Please bring your MRI and CT scans, colonoscopy and biopsy reports, and any previous notes — ideally on CD or shared via WhatsApp in advance — to an in-person or video consultation at Silver Leaf Clinic, Hadapsar.

About the author: Dr. Vinod T. Gore is a Senior Surgical Oncologist with over 30 years of experience, specialising in sphincter-preserving and robotic rectal cancer surgery. He is Department Head of Surgical Oncology at Sahyadri Manipal Hospital and practises at Silver Leaf Clinic, Hadapsar, Pune.

Correspondence: Silver Leaf Clinic, 511 City Centre, Solapur Road, Opp. Vaibhav Theatre, Hadapsar, Pune 411028 · ☎ 88558 10010

This article is general information and literary in nature, not personal medical advice. Whether the sphincter can be preserved is an individual decision based on examination, MRI and tumour response, always made with cure as the first priority. Please bring all scans and reports to your consultation.

अंगठीएवढी एक छोटीशी स्नायूंची वर्तुळी आपल्या शरीरात असते. आयुष्यभर आपण तिची आठवणही काढत नाही. ती काहीच मागत नाही. आणि तरीही, का कोण जाणे, आपण ज्याला 'प्रतिष्ठा' म्हणतो — ती तीच जपत असते.

ज्या झडपेचे आपण कधी आभार मानत नाही

क्षणभर थांबून एका साध्या सकाळचा विचार करा. आपण उठतो, अंथरुणातून बाहेर पडतो, माणूस असण्याची रोजची छोटी छोटी कामं करतो — आणि या सगळ्यात कुठेतरी, एकही जाणीवपूर्वक विचार न करता, आपलं शरीर थांबतं, वाट पाहतं, आणि स्वतःचा क्षण स्वतः निवडतं. आपण कधी थांबून याचं कौतुक करत नाही. हृदयाचं नाट्य आपल्याला दिसतं, डोळ्यांचं सौंदर्य दिसतं, हातांचं काम दिसतं. पण आतड्याच्या अगदी शेवटी असलेला तो छोटासा स्नायू — जो आपल्याला 'केव्हा' हे ठरवू देतो — त्याचे आभार आपण कधीच मानत नाही.

त्याला 'गुदद्वाराचा संकोचक स्नायू' (anal sphincter) म्हणतात, आणि तो शरीराचा सर्वात नम्र पहारेकरी आहे. गुदमार्गाभोवती — आतड्याच्या शेवटच्या दरवाज्याभोवती — असलेली ही स्नायूंची वर्तुळी, माणसाला हवं तेव्हा थांबवू देते आणि हवं तेव्हा सोडू देते. या क्षमतेला वैद्यकीय भाषेत साधं नाव आहे — 'नियंत्रण' (continence) — पण त्याचा अर्थ औषधांहून कितीतरी मोठा आहे. 'निवडणं' आणि 'आपल्यासाठी कुणीतरी निवडणं' यांतला तो फरक आहे. आणि अशा अनेक मूक वरदानांप्रमाणे, ते धोक्यात आल्यावरच आपल्याला खऱ्या अर्थाने दिसतं.

'गुदाशयाचा कर्करोग' (rectal cancer) हे शब्द ऐकल्यावर बहुतेकांना पहिली भीती वाटते ती मुळी आजाराची नसतेच. ती असते 'पिशवी'ची — कायमस्वरूपी स्टोमाची, पोटावरच्या त्या थैलीची, पुन्हा कधीही स्वतःच्या शरीरावर पूर्ण ताबा न राहण्याच्या भीतीची. खंबीर पुरुष आणि न डगमगणाऱ्या स्त्रिया माझ्यासमोर बसून, शांतपणे निदान ऐकून घेतात — आणि मग, जरा खालच्या आवाजात, त्यांना खरंच घाबरवणारा एकमेव प्रश्न विचारतात: "डॉक्टर, मला कायमची पिशवी लावावी लागेल का?"

हीच गोष्ट मला तुम्हाला सांगायची आहे. आणि ती आशेची गोष्ट आहे. कारण आधुनिक शस्त्रक्रियेने या गोष्टीचा शेवट हळूच बदलून टाकला आहे — आणि आज, बहुसंख्य रुग्णांमध्ये, ती छोटीशी स्नायूंची वर्तुळी वाचवता येते.

अंधारात राबणारे दोन स्नायू

हा पहारेकरी एक स्नायू नसून दोन आहे — जुन्या नवरा-बायकोसारखे एकत्र राबणारे. एक शांत आणि मुका, दुसरा सजग आणि तत्पर. आतला संकोचक स्नायू (internal sphincter) अनैच्छिक आहे; तो कुणाच्या सांगण्यावाचून आपोआप बंद राहतो, आपल्या जागेपणी आणि झोपेतही मार्ग बंद ठेवतो. बाहेरचा संकोचक स्नायू (external sphincter) मात्र तुमच्या ताब्यातला — गैरसोयीच्या वेळी जाणीव झाली, आणि दार बंद होणाऱ्या जागी पोहोचेपर्यंत थांबायचं असेल, तेव्हा तुम्ही जाणीवपूर्वक आवळता तो हाच. आणि या दोघांभोवती ओटीपोटाच्या तळातला 'प्युबोरेक्टॅलिस' स्नायू आपली मूक ताकद देतो.

ते किती सुंदरपणे काम करतात ते पाहा. मल गुदाशयात येतो, भिंत ताणली जाते आणि वर निरोप पाठवते — आता वेळ झाली. आतला स्नायू थोडासा सैल होतो, काय आलं आहे ते 'चाखून' पाहायला; बाहेरचा स्नायू आणि ओटीपोटाचा तळ घट्ट राहतात, तुम्हाला हवे ते क्षण मिळवून देतात. आणि शेवटी, एकांतात, तुम्ही तयार होता तेव्हा सोडता — आणि शरीर सुरू केलेलं काम पूर्ण करतं. ही विलक्षण नाजूक प्रतिक्षिप्त क्रिया आहे, आणि ती दोन गोष्टींवर अवलंबून आहे, ज्या दोन्ही टिकल्या पाहिजेत: निरोगी स्नायू, आणि निरोगी मज्जातंतू.

हे मी प्रत्येक रुग्णाला का सांगतो
मज्जातंतू हरवलेला, पण जागेवर असलेला संकोचक स्नायू म्हणजे तेल संपलेल्या दिव्यासारखा — आकाराने पूर्ण, पण कार्याने अंधारलेला. म्हणूनच स्नायू-संरक्षण केवळ स्नायू वाचवण्यापुरतं कधीच नसतं. तितकंच ते ओटीपोटातल्या त्या नाजूक मज्जातंतूंचं रक्षण करण्याबद्दल असतं — जे संकोचक स्नायू, मूत्राशय आणि लैंगिक जीवन यांवर नियंत्रण ठेवतात. अचूक, मज्जातंतू-वाचवणारी शस्त्रक्रिया हीच सगळी कला आहे.
धोका
संकोचक स्नायूला धोका कशाने

कर्करोगाच्या शस्त्रक्रियेत या मूक रक्षकाला फक्त दोनच शत्रू धोका पोहोचवतात — आणि ते समजून घेणं म्हणजेच त्याचं रक्षण कसं करायचं हे समजून घेणं.

पहिला म्हणजे गाठ स्वतः किती दूरवर पसरली आहे. गुदाशयाचा कर्करोग बरा करण्यासाठी सर्जनला ती गाठ चहूबाजूंनी आणि — सर्वात महत्त्वाचं — तिच्या खालून निरोगी ऊतींच्या स्पष्ट सीमेसह काढावी लागते. जर गाठ संकोचक स्नायूपर्यंत खाली वाढली असेल, किंवा त्या स्नायूत शिरली असेल, तर तिच्या खाली सुरक्षित जागाच उरत नाही. अशा वेळी स्नायू वाचवणं म्हणजे कर्करोग मागे ठेवणं — आणि ते आपण करू शकत नाही. आधी बरं करणं — हाच नियम कधीच वाकत नाही.

दुसरा शत्रू अधिक सूक्ष्म आहे — मज्जातंतूंना इजा. ते नाजूक स्वायत्त मज्जातंतू गुदाशयाशेजारी रेशमी धाग्यांसारखे धावतात, आणि संकोचक स्नायू, मूत्राशय व लैंगिक कार्य यांवर राज्य करतात. निष्काळजी हात ते तोडू शकतो, स्नायू पूर्ण ठेवून पण शक्तिहीन करून. म्हणूनच 'टोटल मेसोरेक्टल एक्सिजन' (TME) ही शस्त्रक्रिया सोनाराच्या संयमाने करावी लागते — शक्य तो प्रत्येक मज्जातंतू वाचवत.

आणखी दोन गोष्टी तराजूत असतात. गाठ किती खाली आहे — कारण ती गुदद्वाराच्या टोकाजवळ जितकी असेल, तितकं स्नायू वाचवणं कठीण. आणि संकोचक स्नायूत आधीच किती ताकद आहे — कारण वय किंवा जुनी इजा यांनी तो आधीच दुबळा झाला असेल, तर तो वाचवूनही फारसा उपयोग होणार नाही. या चारही गोष्टींबद्दल प्रामाणिक असणं — हीच शहाणपणाची सुरुवात.

निर्णय
कधी वाचवायचा, आणि कधी सोडावा लागतो

या शस्त्रक्रियेतला प्रत्येक निर्णय म्हणजे एक तोलमाप — कधीच एकटा घटक नाही, तर सगळे एकत्र, निर्णयाच्या तळहातावर तोललेले. स्नायू वाचवण्याकडे तराजू झुकतो जेव्हा गुदद्वाराच्या टोकापासून सुरक्षित सीमा मिळवण्याइतकं अंतर असतं; जेव्हा गाठ स्नायूत शिरलेली नसते; जेव्हा तिच्या खाली आणि भोवती स्पष्ट सीमा मिळते; जेव्हा केमोरेडिओथेरपीनंतर गाठ चांगली आक्रसते; जेव्हा स्नायूचा आराम-ताण आणि आवळण्याची ताकद अजून चांगली असते; आणि जेव्हा रुग्ण सशक्त, तयार आणि बरं होण्याच्या वाटचालीसाठी सिद्ध असतो.

तराजू दुसरीकडे झुकतो — स्नायू काढून कायमचा स्टोमा स्वीकारण्याकडे — फक्त तेव्हाच, जेव्हा गाठ स्नायूवर किंवा त्याखाली बसली आहे आणि सीमाच मिळत नाही; जेव्हा ती थेट स्नायूत शिरते; जेव्हा कर्करोग मागे न ठेवता स्पष्ट सीमा अशक्य असते; जेव्हा गाठ उपचारांना दाद देत नाही; किंवा जेव्हा स्नायू आधीच इतका दुबळा असतो की तो काम करूच शकत नाही.

बरं करणं हे कधीच स्नायूसाठी पणाला लावलं जात नाही. पण आधुनिक उपचारांनी, जिथे एकेकाळी काहीच शक्य वाटत नव्हतं तिथे आता सुरक्षित सीमा निर्माण करता येते — आणि म्हणून पूर्वीपेक्षा कितीतरी कमी लोकांना कायमची पिशवी लागते.
तपासणी
तो वाचवता येईल का, हे कसं ओळखतो

कोणतीही एक तपासणी हा निकाल देत नाही. एखादा सजग न्यायाधीश साक्षी गोळा करतो तसे आम्ही पुरावे गोळा करतो — आणि मगच ठरवतो.

आहे ती तपासणारी बोटं — 'डिजिटल रेक्टल एक्झामिनेशन' — ती नम्र, अपरिहार्य कृती, ज्यात सर्जनला गाठ किती खाली आहे, ती हलते की चिकटलेली आहे, संकोचक स्नायूच्या किती जवळ आहे, आणि स्नायूची पकड किती मजबूत राहिली आहे, हे कळतं. हा हात अजून कुठल्याही यंत्राने बदलता आलेला नाही. आहे तो आधीच्या नियंत्रणाचा प्रश्न — कारण आम्ही सरळ विचारतो, मल आणि वारा तुम्ही आधी किती चांगला रोखू शकता, आणि गरज पडल्यास स्नायूचा दाब वस्तुनिष्ठपणे मोजतो. आहे ती उच्च-विभेदन ओटीपोटाची MRI — मोहिमेचा मोठा नकाशा — जी गाठीची नेमकी उंची, संकोचक स्नायूपासूनचं अंतर, सीमांना असलेला धोका, गाठींची अवस्था दाखवते — आणि उपचारानंतर पुन्हा काढून भूमी कशी बदलली ते पाहते. आहे ती कोलोनोस्कोपी, जी निदान पक्कं करते आणि वर लपलेल्या इतर गाठींपासून सावध करते. आणि आहे तो ट्यूमर बोर्ड, जिथे सर्जन, कर्करोगतज्ज्ञ आणि रेडिओलॉजिस्ट एकत्र बसून योजना ठरवतात — उपचार आधी द्यायचे का, जेणेकरून वाचवणं शक्य व्हावं, हेही.

कला
संकोचक स्नायू वाचवण्याचे मार्ग

स्नायू-संरक्षण ही एकच शस्त्रक्रिया नाही, तर एक रणनीती आहे — बहुधा आधी शत्रूला आक्रसवायचं, आणि मग अचूक, हळुवार हाताने त्याला काढायचं, अशी संयमी मालिका.

आधी, आक्रसवण्यासाठी. खालच्या किंवा स्थानिक पातळीवर पसरलेल्या गाठींसाठी, रेडिओथेरपी — बहुधा केमोथेरपीसह — शस्त्रक्रियेच्या आधी दिली जाते. ती गाठ आक्रसवते आणि संकोचक स्नायूपासून मागे ओढते, जिथे सुरक्षित सीमा नव्हतीच तिथे ती निर्माण करते, आणि अशक्य वाटणारी केस आशेची बनवते. निवडक रुग्णांमध्ये सगळे उपचार आधी देऊन गाठ आणखी चांगली खाली आणली जाते.

मग, काढण्यासाठी — हाच सगळ्याचा गाभा. 'टोटल मेसोरेक्टल एक्सिजन' गुदाशयाला त्याच्या चरबीच्या आवरणासह, निसर्गदत्त अचूक स्तरांवरून काढते, ओटीपोटाचे मज्जातंतू वाचवत. चांगली केली — आणि बहुधा रोबोटिक पद्धतीने, कारण खोल ओटीपोट अचूकतेला प्रतिसाद देतं — तर ती एकाच वेळी सर्वोत्तम उपचार आणि सर्वोत्तम कार्य देते.

इथून वाट हळूच दुभंगते. लो अँटिरियर रिसेक्शन (LAR) मध्ये गाठ असलेला गुदाशय काढून कोलन उरलेल्या गुदाशयाला किंवा गुदमार्गाला पुन्हा जोडलं जातं — स्नायू आणि नैसर्गिक मार्ग जपत — गाठीखाली पुरेसा निरोगी मार्ग उरला असेल तेव्हा. इंटरस्फिंक्टरिक रिसेक्शन (ISR) मध्ये, अगदी खाली बसलेल्या गाठींसाठी, सर्जन फक्त आतला संकोचक स्नायू, गाठीसह काढतो, बाहेरचा वाचवत, आणि मग कोलन थेट गुदमार्गाला जोडतो — जिथे एकेकाळी कायमची पिशवीच एकमेव उत्तर होतं तिथे नैसर्गिक नियंत्रण वाचवत. यासाठी काटेकोर हात आणि रुग्णाची काळजीपूर्वक निवड लागते.

तात्पुरता स्टोमा — पूल आहे, मुक्काम नाही
खालचा जोड दिल्यानंतर आम्ही बहुधा एक तात्पुरती 'लूप आयलिओस्टोमी' तयार करतो — एक छोटं वळण, जे नव्या जोडाला आतड्याच्या वर्दळीपासून दूर, शांतपणे भरून येऊ देतं, आणि गळतीचा धोका मोठ्या प्रमाणात कमी करतं. ती अगदी सुरुवातीपासूनच परत बंद करण्यासाठी योजलेली असते — बहुधा आठ ते बारा आठवड्यांनी (केमोथेरपी लागल्यास नंतर). मी हे प्रत्येक रुग्णाला सावकाश सांगतो, कारण ते इतक्यांदा चुकीचं ऐकलं जातं: स्टोमा तात्पुरता आहे. स्नायू वाचला आहे.
पुनर्वसन
स्नायूला पुन्हा जगायला शिकवणं

स्नायू वाचवणं म्हणजे फक्त दार उघडणं. त्याला पुन्हा चांगलं काम करायला मदत करणं — हे पुढच्या महिन्यांचं संयमी श्रम आहे — आणि इथे, इतर कुठल्याही पेक्षा जास्त, रुग्ण आणि सर्जन एकत्र चालतात.

आहेत ती ओटीपोटाच्या तळाची व्यायाम — साधे, रोजचे, मूकपणे शक्तिशाली — जे संकोचक स्नायू व त्याभोवतीचे स्नायू बळकट करतात, आणि फिजिओथेरपिस्टच्या मार्गदर्शनाखाली केले, तर माणूस स्वतःच्या पुनर्वसनासाठी करू शकणाऱ्या सर्वात परिणामकारक गोष्टींपैकी आहेत. आहे ती 'लार्स' (LARS — लो अँटिरियर रिसेक्शन सिंड्रोम) ची बाब — खालच्या जोडानंतर येणारी मलाची वारंवारता, घाई आणि गुच्छ — जी, मी माझ्या रुग्णांना वचन देतो, आतडं आपला नवा आकार शिकत असताना एक-दोन वर्षांत बहुधा मऊ होते आणि स्थिरावते. आहार आणि दिनचर्या, सुरुवातीच्या महिन्यांत अन्न-आणि-लक्षणांची नोंदवही, गरज पडल्यास औषध, आतड्याचं पुनर्प्रशिक्षण — प्रत्येकाची भूमिका आहे.

तात्पुरती आयलिओस्टोमी केली असेल, तर ती योग्य वेळी परत बंद केली जाते — जोड भरून आल्यावर आणि केमोथेरपी संपल्यावर, आधी स्कॅन किंवा दुर्बिणीने खात्री करून. आणि ज्या थोड्यांचं नियंत्रण त्रासदायक राहतं, त्यांच्यासाठी आणखी उपाय आहेत — ट्रान्सअॅनल इरिगेशन, बायोफीडबॅक, मज्जातंतू-उत्तेजना. तुमचा पाठपुरावा होतो, तुमचं ऐकलं जातं, आणि तुम्हाला एकट्याने झगडायला कधीच सोडलं जात नाही.

घरी घेऊन जाण्यासाठी काही शब्द

गुदाशयाच्या कर्करोगासाठी तुम्हाला कायमचा स्टोमा लागेल असं सांगितलं गेलं असेल, तर हे हळुवारपणे ऐका: तज्ज्ञांचं मत घेणं मोलाचं आहे, कारण आधुनिक तंत्रं पूर्वीपेक्षा कितीतरी जास्त वेळा स्नायू वाचवतात. कर्करोग बरा झालाच पाहिजे — हा नियम वाकत नाही — पण त्याच्या आत आता दयेला खूप जागा आहे, आणि ती दया खरी आहे.

ज्या छोट्या स्नायूच्या वर्तुळीचे आपण कधी आभार मानत नाही, ती अजूनही काहीच मागत नाही. पण ती धोक्यात येते तेव्हा, आपल्याजवळची प्रत्येक कला तिला मिळायला हवी. ती वाचवणं म्हणजे माणसाला फक्त त्याचं आरोग्य परत देणं नव्हे, तर त्याच्या स्वतःच्या शरीरावरचा तो शांत ताबा परत देणं — स्वतःचा क्षण स्वतः निवडण्याचं स्वातंत्र्य, जे त्याला नेहमी होतं, आणि नेहमी असायला हवं. शेवटी, हीच या शस्त्रक्रियेची खरी गरज आहे.

तुमचा स्नायू वाचवता येईल का, हे विचारा

तुम्हाला कायमचा स्टोमा लागेल असं सांगितलं गेलं असेल, तर तज्ज्ञांचं दुसरं मत घेणं मोलाचं आहे. तपासणी आणि MRI नंतर डॉ. गोरे तुम्हाला प्रामाणिक मूल्यांकन देतील. कृपया तुमच्या MRI व CT स्कॅन, कोलोनोस्कोपी व बायोप्सीचे अहवाल, आणि पूर्वीच्या नोंदी — शक्यतो CD वर किंवा आधीच WhatsApp वर पाठवून — सिल्व्हर लीफ क्लिनिक, हडपसर येथे प्रत्यक्ष किंवा व्हिडिओ सल्ल्यासाठी आणा.

लेखकाविषयी: डॉ. विनोद टी. गोरे हे ३० वर्षांहून अधिक अनुभव असलेले वरिष्ठ सर्जिकल ऑन्कोलॉजिस्ट असून, स्नायू-संरक्षक व रोबोटिक गुदाशय कर्करोग शस्त्रक्रियेत तज्ज्ञ आहेत. ते सह्याद्री मणिपाल रुग्णालयात सर्जिकल ऑन्कोलॉजीचे विभागप्रमुख असून सिल्व्हर लीफ क्लिनिक, हडपसर, पुणे येथे प्रॅक्टिस करतात.

पत्रव्यवहार: सिल्व्हर लीफ क्लिनिक, ५११ सिटी सेंटर, सोलापूर रोड, वैभव थिएटरसमोर, हडपसर, पुणे ४११०२८ · ☎ ८८५५८ १००१०

हा लेख सर्वसाधारण माहिती असून साहित्यिक स्वरूपाचा आहे, वैयक्तिक वैद्यकीय सल्ला नव्हे. स्नायू वाचवता येईल का, हा तपासणी, MRI आणि गाठीच्या प्रतिसादावर आधारित वैयक्तिक निर्णय असतो, जो नेहमी 'आधी बरं करणं' या प्राधान्याने घेतला जातो. कृपया सर्व स्कॅन व अहवाल सल्ल्याच्या वेळी आणा.

अँगूठी जितनी एक छोटी-सी माँसपेशी की वलयाकार रचना हमारे शरीर में है। जीवन भर हम उसे याद तक नहीं करते। वह कुछ नहीं माँगती। और फिर भी, न जाने क्यों, जिसे हम 'मर्यादा' कहते हैं — उसकी रक्षा वही करती है।

वह कपाट, जिसका हम कभी आभार नहीं मानते

क्षण भर रुककर एक साधारण सुबह के बारे में सोचिए। हम जागते हैं, बिस्तर से उठते हैं, मनुष्य होने के रोज़ के छोटे-छोटे काम करते हैं — और इस सबके बीच कहीं, एक भी सचेत विचार के बिना, हमारा शरीर रुकता है, प्रतीक्षा करता है, और अपना क्षण स्वयं चुनता है। हम कभी ठहरकर इसकी प्रशंसा नहीं करते। हृदय का नाट्य हमें दिखता है, आँखों का सौंदर्य दिखता है, हाथों का श्रम दिखता है। पर आँत के बिल्कुल अंत में बैठी वह छोटी-सी माँसपेशी — जो हमें 'कब' का निर्णय लेने देती है — उसका आभार हम कभी नहीं मानते।

उसे 'गुदा संकोचक पेशी' (anal sphincter) कहते हैं, और वह शरीर की सबसे विनम्र प्रहरी है। गुदामार्ग के चारों ओर — आँत के अंतिम द्वार के चारों ओर — बैठी यह पेशी-वलय मनुष्य को जब चाहे रोकने और जब चाहे छोड़ने देती है। इस क्षमता का चिकित्सा-भाषा में एक सीधा नाम है — 'नियंत्रण' (continence) — पर उसका अर्थ औषधि से कहीं बड़ा है। यह 'चुनने' और 'किसी और के द्वारा चुने जाने' के बीच का अंतर है। और ऐसे अनेक मूक वरदानों की तरह, यह तभी सच में दिखता है जब संकट में पड़ता है।

'मलाशय का कैंसर' (rectal cancer) — ये शब्द सुनकर अधिकांश लोगों को पहला भय रोग का होता ही नहीं। वह होता है 'थैली' का — स्थायी स्टोमा का, पेट पर लटकती उस थैली का, फिर कभी अपने ही शरीर पर पूरा अधिकार न रहने के भय का। दृढ़ पुरुष और न डगमगाने वाली स्त्रियाँ मेरे सामने बैठकर, शांति से निदान सुन लेती हैं — और फिर, ज़रा धीमे स्वर में, वही एक प्रश्न पूछती हैं जो उन्हें सचमुच डराता है: "डॉक्टर, क्या मुझे जीवन भर थैली लगानी पड़ेगी?"

यही कथा मैं आपको सुनाना चाहता हूँ। और यह आशा की कथा है। क्योंकि आधुनिक शल्यक्रिया ने इस कथा का अंत चुपचाप बदल दिया है — और आज, अधिकांश रोगियों में, वह छोटी-सी पेशी-वलय बचाई जा सकती है।

अँधेरे में काम करती दो माँसपेशियाँ

यह प्रहरी एक नहीं, दो माँसपेशियाँ हैं — किसी पुराने दंपती की तरह साथ-साथ श्रम करती हुई। एक शांत और मौन, दूसरी सजग और तत्पर। भीतरी संकोचक पेशी (internal sphincter) अनैच्छिक है; वह बिना किसी आदेश के स्वयं बंद रहती है, हमारे जागने और सोने — दोनों में मार्ग को सील रखती है। बाहरी संकोचक पेशी (external sphincter) वह है जिस पर आपका अधिकार है — जब असुविधाजनक घड़ी में आभास हो, और बंद होने वाले द्वार तक पहुँचने तक रुकना हो, तब आप सचेत होकर जिसे कसते हैं, वही। और इन दोनों के चारों ओर श्रोणि-तल की 'प्यूबोरेक्टैलिस' पेशी अपनी मौन शक्ति देती है।

देखिए वे कितनी सुंदरता से काम करती हैं। मल मलाशय में आता है, दीवार खिंचती है और ऊपर संदेश भेजती है — अब समय हो गया। भीतरी पेशी थोड़ी ढीली होती है, यह 'चखने' को कि क्या आया है; बाहरी पेशी और श्रोणि-तल कसे रहते हैं, आपको वे क्षण देते हैं जिनकी आपको ज़रूरत है। और अंत में, एकांत में, जब आप तैयार होते हैं, तब छोड़ते हैं — और शरीर वह पूरा करता है जो उसने आरंभ किया था। यह विलक्षण रूप से कोमल प्रतिवर्त क्रिया है, और वह दो बातों पर टिकी है, जिन्हें दोनों को जीवित रहना है: स्वस्थ माँसपेशी, और स्वस्थ तंत्रिकाएँ

यह मैं हर रोगी से क्यों कहता हूँ
तंत्रिकाओं से वंचित, पर अपनी जगह मौजूद संकोचक पेशी तेल चुके दीये के समान है — रूप में पूर्ण, कार्य में अँधेरी। इसीलिए पेशी-संरक्षण कभी केवल पेशी बचाने भर का नहीं होता। उतना ही वह श्रोणि की उन कोमल तंत्रिकाओं की रक्षा का होता है — जो संकोचक पेशी, मूत्राशय और यौन-जीवन पर शासन करती हैं। सटीक, तंत्रिका-रक्षक शल्यक्रिया — यही पूरी कला है।
संकट
संकोचक पेशी पर संकट किससे

कैंसर की शल्यक्रिया में इस मूक रक्षक को केवल दो ही शत्रु संकट में डालते हैं — और उन्हें समझना ही यह समझना है कि हम उसकी रक्षा कैसे करते हैं।

पहला है स्वयं गाँठ की पहुँच। मलाशय का कैंसर ठीक करने के लिए शल्यचिकित्सक को उस गाँठ को चारों ओर से और — सबसे महत्वपूर्ण — उसके नीचे से, स्वस्थ ऊतक की स्पष्ट सीमा के साथ निकालना होता है। यदि गाँठ संकोचक पेशी तक नीचे बढ़ गई है, या उस पेशी में घुस गई है, तो उसके नीचे सुरक्षित भूमि बचती ही नहीं। ऐसे में पेशी बचाना अर्थात कैंसर पीछे छोड़ना — और वह हम नहीं कर सकते। पहले रोग का निवारण — यह नियम कभी नहीं झुकता।

दूसरा शत्रु अधिक सूक्ष्म है — तंत्रिकाओं को आघात। वे कोमल स्वायत्त तंत्रिकाएँ मलाशय के पास रेशम के धागों-सी दौड़ती हैं, और संकोचक पेशी, मूत्राशय तथा यौन-कार्य पर राज्य करती हैं। एक असावधान हाथ उन्हें तोड़ सकता है, पेशी को साबुत रखकर भी शक्तिहीन कर सकता है। इसीलिए जिस शल्यक्रिया को 'टोटल मेसोरेक्टल एक्सिज़न' (TME) कहते हैं, उसे सुनार के धैर्य से करना पड़ता है — हर संभव तंत्रिका को बचाते हुए।

दो और बातें तराज़ू पर रहती हैं। गाँठ कितनी नीचे बैठी है — क्योंकि वह गुदा-छोर के जितनी पास होगी, पेशी बचाना उतना ही कठिन। और संकोचक पेशी में पहले से कितना बल है — क्योंकि यदि आयु या पुरानी चोट ने उसे पहले ही दुर्बल कर दिया हो, तो उसे बचाकर भी अधिक लाभ नहीं। इन चारों के विषय में ईमानदार होना — यही विवेक का आरंभ है।

निर्णय
कब बचाते हैं, और कब छोड़ना पड़ता है

इस शल्यक्रिया का हर निर्णय एक तौल है — कभी अकेला एक कारक नहीं, बल्कि सब एक साथ, निर्णय की हथेली पर तौले हुए। तराज़ू पेशी बचाने की ओर झुकता है जब गुदा-छोर से सुरक्षित सीमा पाने भर की दूरी हो; जब गाँठ ने पेशी में प्रवेश न किया हो; जब उसके नीचे और चारों ओर स्पष्ट सीमा मिल सके; जब केमोरेडियोथेरेपी के बाद गाँठ भली प्रकार सिकुड़ जाए; जब पेशी का विश्राम-तनाव और कसने की शक्ति अब भी अच्छी हो; और जब रोगी सशक्त, इच्छुक और स्वस्थ होने की यात्रा के लिए तैयार हो।

वह दूसरी ओर झुकता है — पेशी निकालकर स्थायी स्टोमा स्वीकारने की ओर — केवल तभी, जब गाँठ पेशी पर या उसके नीचे बैठी हो और कोई सीमा ही न मिले; जब वह सीधे पेशी में घुसे; जब कैंसर पीछे छोड़े बिना स्पष्ट सीमा असंभव हो; जब गाँठ उपचार को न माने; या जब पेशी पहले से इतनी दुर्बल हो कि काम ही न कर सके।

रोग का निवारण कभी पेशी के लिए दाँव पर नहीं लगाया जाता। पर आधुनिक उपचार से, जहाँ कभी कुछ संभव न दिखता था वहाँ अब सुरक्षित सीमा गढ़ी जा सकती है — और इसीलिए बीते वर्षों की तुलना में कहीं कम लोगों को स्थायी थैली की आवश्यकता पड़ती है।
मूल्यांकन
यह कैसे जानें कि वह बचाई जा सकती है

कोई एक जाँच यह निर्णय नहीं सुनाती। जैसे कोई सजग न्यायाधीश साक्ष्य जुटाता है, वैसे ही हम प्रमाण जुटाते हैं — और तभी निश्चय करते हैं।

है वह परखती उँगली — 'डिजिटल रेक्टल एग्ज़ामिनेशन' — वह विनम्र, अपरिहार्य क्रिया, जिसमें शल्यचिकित्सक जान लेता है कि गाँठ कितनी नीचे है, वह चलायमान है या जड़ी हुई, संकोचक पेशी के कितने निकट है, और पेशी की पकड़ कितनी सुदृढ़ बची है। इस हाथ को अब तक किसी यंत्र ने नहीं बदला। है वह पूर्व-नियंत्रण का प्रश्न — क्योंकि हम सीधे पूछते हैं कि मल और वायु को आप पहले कितना अच्छा रोक पाते हैं, और आवश्यकता हो तो पेशी का दाब वस्तुनिष्ठ रूप से मापते हैं। है वह उच्च-विभेदन श्रोणि MRI — अभियान का विशाल मानचित्र — जो गाँठ की ठीक ऊँचाई, संकोचक पेशी से दूरी, सीमाओं पर संकट, और गाँठों की दशा दिखाता है — और उपचार के बाद फिर लेकर देखता है कि भूमि कैसे बदली। है वह कोलोनोस्कोपी, जो निदान को पक्का करती है और ऊपर छिपी अन्य गाँठों से सावधान करती है। और है वह ट्यूमर बोर्ड, जहाँ शल्यचिकित्सक, कैंसर-विशेषज्ञ और रेडियोलॉजिस्ट साथ बैठकर योजना तय करते हैं — यह भी कि उपचार पहले दिया जाए या नहीं, ताकि बचाना संभव हो।

कला
संकोचक पेशी बचाने के मार्ग

पेशी-संरक्षण कोई एक शल्यक्रिया नहीं, एक रणनीति है — प्रायः पहले शत्रु को सिकोड़ने, फिर सटीक और कोमल हाथ से उसे निकालने का धैर्यपूर्ण क्रम।

पहले, सिकोड़ने के लिए। नीची या स्थानीय रूप से फैली गाँठों के लिए, रेडियोथेरेपी — प्रायः केमोथेरेपी के साथ — शल्यक्रिया के पहले दी जाती है। वह गाँठ को सिकोड़ती है और संकोचक पेशी से पीछे खींचती है, जहाँ सुरक्षित सीमा थी ही नहीं वहाँ उसे गढ़ देती है, और असंभव दिखती केस को आशामय बना देती है। चुने हुए रोगियों में सारा उपचार पहले देकर गाँठ को और भी भली प्रकार नीचे लाया जाता है।

फिर, निकालने के लिए — यही सबका मर्म। 'टोटल मेसोरेक्टल एक्सिज़न' मलाशय को उसके वसा-आवरण सहित, प्रकृति-प्रदत्त सटीक तलों पर से निकालती है, श्रोणि की तंत्रिकाओं को बचाते हुए। भली प्रकार की गई — और प्रायः रोबोटिक विधि से, क्योंकि गहरी श्रोणि सटीकता का प्रतिफल देती है — तो वह एक ही साथ सर्वोत्तम उपचार और सर्वोत्तम कार्य देती है।

यहाँ से मार्ग धीरे से दो भागों में बँटता है। लो एंटीरियर रिसेक्शन (LAR) में गाँठ वाला मलाशय निकालकर कोलन को शेष मलाशय या गुदामार्ग से पुनः जोड़ा जाता है — पेशी और प्राकृतिक मार्ग को बचाते हुए — जब गाँठ के नीचे पर्याप्त स्वस्थ मार्ग बचा हो। इंटरस्फिंक्टरिक रिसेक्शन (ISR) में, बहुत नीचे बैठी गाँठों के लिए, शल्यचिकित्सक केवल भीतरी संकोचक पेशी को, गाँठ सहित निकालता है, बाहरी को बचाते हुए, और फिर कोलन को सीधे गुदामार्ग से जोड़ता है — जहाँ कभी स्थायी थैली ही एकमात्र उत्तर थी वहाँ प्राकृतिक नियंत्रण बचाते हुए। इसके लिए सूक्ष्म हाथ और रोगी का सावधान चयन चाहिए।

अस्थायी स्टोमा — पुल है, मंज़िल नहीं
नीचे का जोड़ देने के बाद हम प्रायः एक अस्थायी 'लूप आइलियोस्टोमी' बनाते हैं — एक छोटा मोड़, जो नए जोड़ को आँत की भीड़ से दूर, शांति से भरने देता है, और रिसाव का ख़तरा बहुत घटा देता है। वह आरंभ से ही वापस बंद करने के लिए नियोजित होती है — प्रायः आठ से बारह सप्ताह बाद (केमोथेरेपी हो तो बाद में)। मैं यह हर रोगी से धीरे-धीरे कहता हूँ, क्योंकि इसे इतनी बार ग़लत सुना जाता है: स्टोमा अस्थायी है। पेशी बच गई है।
पुनर्वास
पेशी को फिर से जीना सिखाना

पेशी बचाना केवल द्वार खोलना है। उसे फिर भली प्रकार काम करने में सहायता देना — यह आने वाले महीनों का धैर्यपूर्ण श्रम है — और यहाँ, और कहीं से अधिक, रोगी और शल्यचिकित्सक साथ-साथ चलते हैं।

हैं वे श्रोणि-तल के व्यायाम — सरल, दैनिक, मौन रूप से शक्तिशाली — जो संकोचक पेशी और उसके आसपास की पेशियों को बल देते हैं, और फिज़ियोथेरेपिस्ट के मार्गदर्शन में किए जाएँ, तो मनुष्य अपने पुनर्वास के लिए जो सबसे प्रभावी काम कर सकता है, उनमें से हैं। है वह 'लार्स' (LARS — लो एंटीरियर रिसेक्शन सिंड्रोम) की बात — नीचे के जोड़ के बाद आने वाली मल की बारंबारता, उतावली और गुच्छ — जो, मैं अपने रोगियों को वचन देता हूँ, आँत के अपना नया रूप सीखते-सीखते एक-दो वर्ष में प्रायः कोमल होकर थम जाती है। आहार और दिनचर्या, आरंभिक महीनों में भोजन-और-लक्षण की डायरी, आवश्यकता हो तो औषधि, आँत का पुनःप्रशिक्षण — हर एक की अपनी भूमिका है।

यदि अस्थायी आइलियोस्टोमी बनाई गई थी, तो वह उचित समय पर वापस बंद की जाती है — जोड़ भर जाने और केमोथेरेपी पूरी होने पर, पहले स्कैन या दूरबीन से निश्चय करके। और जिन थोड़े-से लोगों का नियंत्रण कष्टकर बना रहता है, उनके लिए और भी उपाय हैं — ट्रांसएनल इरिगेशन, बायोफ़ीडबैक, तंत्रिका-उद्दीपन। आपकी जाँच होती रहती है, आपकी सुनी जाती है, और आपको अकेले जूझने के लिए कभी नहीं छोड़ा जाता।

घर ले जाने के लिए कुछ शब्द

यदि आपसे कहा गया है कि मलाशय के कैंसर के लिए आपको स्थायी स्टोमा लग सकता है, तो यह कोमलता से सुनिए: विशेषज्ञ की राय लेना मूल्यवान है, क्योंकि आधुनिक तकनीकें पहले से कहीं अधिक बार पेशी बचाती हैं। कैंसर ठीक होना ही चाहिए — यह नियम नहीं झुकता — पर उसके भीतर अब करुणा के लिए बहुत स्थान है, और वह करुणा सच्ची है।

जिस छोटी पेशी-वलय का हम कभी आभार नहीं मानते, वह अब भी कुछ नहीं माँगती। पर जब वह संकट में आती है, तब हमारे पास जो भी कला है, वह उसे मिलनी चाहिए। उसे बचाना अर्थात मनुष्य को केवल उसका स्वास्थ्य लौटाना नहीं, बल्कि उसके अपने ही शरीर पर वह शांत अधिकार लौटाना — अपना क्षण स्वयं चुनने की वह स्वतंत्रता, जो उसके पास सदा थी, और सदा रहनी चाहिए। अंततः, यही इस शल्यक्रिया का सच्चा प्रयोजन है।

पूछिए कि क्या आपकी पेशी बचाई जा सकती है

यदि आपसे कहा गया है कि स्थायी स्टोमा आवश्यक हो सकता है, तो विशेषज्ञ की दूसरी राय लेना मूल्यवान है। जाँच और MRI के बाद डॉ. गोरे आपको ईमानदार मूल्यांकन देंगे। कृपया अपने MRI व CT स्कैन, कोलोनोस्कोपी व बायोप्सी रिपोर्ट, और पिछली टिप्पणियाँ — यथासंभव CD पर या पहले ही WhatsApp पर भेजकर — सिल्वर लीफ़ क्लिनिक, हडपसर में आमने-सामने या वीडियो परामर्श के लिए लाएँ।

लेखक के बारे में: डॉ. विनोद टी. गोरे ३० वर्षों से अधिक अनुभव वाले वरिष्ठ सर्जिकल ऑन्कोलॉजिस्ट हैं, जो पेशी-संरक्षक एवं रोबोटिक मलाशय कैंसर शल्यक्रिया में विशेषज्ञ हैं। वे सह्याद्री मणिपाल अस्पताल में सर्जिकल ऑन्कोलॉजी के विभागाध्यक्ष हैं और सिल्वर लीफ़ क्लिनिक, हडपसर, पुणे में प्रैक्टिस करते हैं।

पत्राचार: सिल्वर लीफ़ क्लिनिक, ५११ सिटी सेंटर, सोलापुर रोड, वैभव थिएटर के सामने, हडपसर, पुणे ४११०२८ · ☎ ८८५५८ १००१०

यह लेख सामान्य जानकारी है और साहित्यिक प्रकृति का है, व्यक्तिगत चिकित्सा सलाह नहीं। पेशी बचाई जा सकती है या नहीं, यह जाँच, MRI और गाँठ की प्रतिक्रिया पर आधारित व्यक्तिगत निर्णय है, जो सदा 'पहले रोग का निवारण' की प्राथमिकता से लिया जाता है। कृपया सभी स्कैन व रिपोर्ट परामर्श के समय लाएँ।

Read Next · पुढे वाचा · आगे पढ़ें

More patient guidance

Second Opinion · Silver Leaf Clinic, Hadapsar

Ask whether your sphincter can be saved

If you have been told you may need a permanent stoma, a specialist second opinion is worthwhile — modern techniques save the sphincter far more often than before. Bring your MRI, CT, colonoscopy and biopsy reports.